یلدا آیینی به قدمت تاریخ

زهره نام آور زیارتی در یادداشتی در خصوص آداب و رسوم مردم در شب یلدا به پایگاه خبری دیری ها نوشت: آداب و رسوم ایرانی ، ریشه در فرهنگ غنی چند هزار ساله دارد اما برخی از این رسوم در گذر زمان کم رنگ و یا بی‌رنگ شده اند. آداب و رسوم هر کشور ریشه در تاریخ و فرهنگ آن دارد و از این رو کشوری چون ایران با پیشینه فرهنگی کهن و تاثیر گذار از رسوم جالب توجه خرده فرهنگ‌های گوناگونی برخوردار است از آن جا که ایران سرزمین اقوام مختلف می‌باشد، و رسوم ایرانی به دو دسته آیین‌های ملی و رسوم محلی تقسیم می‌شوند و اقوام مختلف ایرانی علاوه بر پایبندی به آیین های ملی و مذهبی، هر یک رسوم ملی مخصوص به خود نیز دارند.

از جمله جشن‌های ایرانیان که قدمت هزار ساله دارد و ثبت جهانی به عنوان مراسمات سنتی کشور شده است، شب یلدا یا شب چله می‌باشد که ریشه ای باستانی دارد از سال ۵۰۲ و پیش از میلاد و زمان داریوش اول به تقویم رسمی ایران راه یافت – ابوریحان بیرونی یلدا را «میلاد اکبر» و به تعبیری «میلاد خورشید» می خواند و در برخی منابع از تعابیر « خرّه روز» یا «خرم روز » برای آغاز زمستان یاد کرده اند. ایرانیان از روزگار دور شب آغاز زمستان را که بلند ترین شب سال است جشن می گرفتند و به انتظار طلوع خورشید و غلبه بر تاریک می‌نشستند.

به باور ایرانیان باستان طولانی بودن شب در ساعات آغازین فصل زمستان به حضور بیشتر اهریمن تاریکی تعبیر می‌شد و مردم با روشن کردن آتش سعی در فراری دادن عاملان اهریمنی داشتند، از این رو دور هم جمع می‌شدند و با افروختن آتش ، خوردن و آشامیدن و جشن و پایکوبی، منتظر میلاد خورشید و غلبه بر تاریکی بودند. آیین شب چله به مرور از جمع شدن دور آتش به نشستن دور کرسی تغییر کرد. در روزگار کنونی نیز مردم سفره ای کوچک برای یلدا می‌چینند و برخی با روشن کردن شمع آتش کوچکی را به خانه خود مهمان می کنند. دورهمی ، شاهنامه خوانی مثل گویی یا قصه خوانی و تفال به دیوان ،حافظ، از جمله آیین های شب یلدا است که مردم سعی در زنده نگه داشتن آن دارند. خوراکی‌های زمستانی چون انواع برگه میوه‌های خشک، تنقلات آجیل و شیرینی، میوه‌های پاییزی و در راس آن‌ها انار و نیز هندوانه، سفره شب یلدای ایرانیان را مزین می کنند.

یلدا ، برگرفته از واژه سریانی به معنای «زایش» است. واژه «شب چله» یا «شب چله کلان» هم در فرهنگ عامه مردم، مترادف با شب یلدا به کار می‌رود از آن جا که چهل روز اول زمستان را چله بزرگ و بیست روز بعد از آن را چله کوچک نامیده اند. در قدیم گاه‌شمار باستانی در بین کشاورزان تقسیم بندی چهل داشته است. چله در موقعیت گاه‌شمار در طول یک سال خورشیدی با کارکردهای فرهنگ عامه، یکی در آغاز تابستان «تیرماه» و دیگری در آغاز زمستان «دی ماه» هر یک متشکل از دو بخش بزرگ«چهل روز» و کوچک «بیست روز» است. واژه چله از چهل و مخفف چهله و صرفاً نشان دهنده یک دوره زمانی معین و «نه الزاما چهل روزه» است.

یلدا یعنی یادمان باشد که زندگی آن قدر کوتاه است که یک دقیقه بیشتر با هم بودن را جشن گرفت در شب یلدا چنان که اشاره شده رسم‌هایی اجرا می شود که از جمله آن حافظ خوانی و شاهنامه خوانی است. شاهنامه خوانی از رسم هایی است که از دیر باز در میان ایرانیان رایج بوده و بخش جدایی ناپذیر شب یلدا دانسته شده است.

در پایان به اشعار از شاعران کشورمان در مورد یلدا اشاره می کنیم:

حافظ شاعر بزرگ ایرانی در مورد یلدا چنین سروده

صحبت حکام ظلمت شب یلد است نور ز خورشید جو بو که برآید

سهراب سپهرمی در شعر نو خود می سراید که:

دختر شبهای سرد ماه دی/خو گرفت با شعر تو در ماه دی.

حرف دل را از دلت تو پس زدی / غم به روی غم، غمی را پس زدی