طلوع نظم نوین در خلیج فارس

دیری ها/ محمد جواد جاتوت یکی از جوانان بندر دیر در یادداشتی در خصوص پیام روز ملی خلیج فارس نوشت؛ تحولات اخیر در منطقه خلیج فارس را نمی‌توان صرفاً در چارچوب رویدادهای مقطعی یا رقابت‌های معمول ژئوپلیتیکی تحلیل کرد.

آنچه در حال شکل‌گیری است، نشانه‌های یک «گذار تاریخی» به سوی نظمی تازه در این پهنه راهبردی است. پیام رهبر معظم انقلاب به مناسبت روز ملی خلیج فارس را باید در همین چارچوب فهم کرد؛ پیامی که نه‌تنها بازخوانی گذشته، بلکه ترسیم آینده‌ای متفاوت برای منطقه است.

نخستین لایه این پیام، بازتعریف خلیج فارس از یک «موقعیت جغرافیایی» به یک «مفهوم تمدنی» است. تأکید بر هویت تاریخی و نقش این آبراه در شکل‌گیری تمدن‌های منطقه، عملاً پاسخی به پروژه‌های تحریف هویتی و تلاش برای بی‌ریشه‌سازی تاریخی ملت‌هاست.

در این نگاه، خلیج فارس نه فقط محل عبور انرژی، بلکه بستر تلاقی فرهنگ‌ها، مقاومت‌ها و اراده‌های مستقل ملت‌هاست. یادآوری مقابله تاریخی با قدرت‌های استعماری نیز در همین راستاست؛ یعنی تأکید بر اینکه این منطقه هیچ‌گاه زمین بازی دائمی بیگانگان نبوده و نخواهد بود.

اما مهم‌تر از این بازخوانی تاریخی، اشاره به یک «نقطه گسست» در معادلات امنیتی منطقه است. شکست پروژه‌های نظامی و سیاسی آمریکا در غرب آسیا، به‌ویژه در سال‌های اخیر، عملاً اعتبار الگوی «امنیت وارداتی» را زیر سؤال برده است.

این گزاره که حضور آمریکا عامل ثبات است، اکنون با واقعیت‌های میدانی در تضاد قرار دارد. از افغانستان تا عراق و از سوریه تا خلیج فارس، کارنامه مداخلات خارجی بیشتر با بی‌ثباتی، ناامنی و تشدید شکاف‌ها همراه بوده است.

در چنین شرایطی، پیام رهبری حامل یک تغییر پارادایم اساسی است: «امنیت درون‌زا». این مفهوم به‌معنای آن است که کشورهای منطقه باید از وابستگی به قدرت‌های فرامنطقه‌ای عبور کرده و بر پایه منافع مشترک، ترتیبات امنیتی بومی ایجاد کنند. این نگاه، همزمان یک هشدار و یک فرصت است.

هشدار به آن دسته از بازیگرانی که هنوز به حضور بیگانگان دل بسته‌اند، و فرصت برای کشورهایی که به دنبال ثبات پایدار هستند.

نکته کلیدی در این میان، نقش ایران به‌عنوان یک «لنگر ثبات» در منطقه است. برخلاف روایت‌های رسانه‌ای غربی که ایران را عامل بی‌ثباتی معرفی می‌کنند.

واقعیت‌های میدانی نشان می‌دهد که ایران در بزنگاه‌های حساس، نقش بازدارنده و تثبیت‌کننده ایفا کرده است. تأکید بر «ایران قوی» نیز در همین چارچوب معنا پیدا می‌کند. این قدرت، صرفاً نظامی نیست؛ بلکه ترکیبی از ظرفیت‌های انسانی، علمی، فناوری و فرهنگی است که می‌تواند پایه‌گذار یک نظم پایدار باشد.

مسأله تنگه هرمز نیز در این میان اهمیت ویژه‌ای دارد. این گذرگاه حیاتی انرژی، نه‌تنها یک نقطه ژئوپلیتیکی، بلکه یک اهرم راهبردی در معادلات جهانی است.

مدیریت هوشمندانه این تنگه، می‌تواند به عاملی برای تثبیت امنیت منطقه‌ای تبدیل شود، مشروط بر آنکه از دست‌اندازی و سوءاستفاده قدرت‌های خارجی مصون بماند. پیام رهبری در این زمینه، نشان‌دهنده آمادگی ایران برای ایفای نقش مسئولانه در تأمین امنیت این مسیر حیاتی است.

از سوی دیگر، تأکید بر «هم‌سرنوشتی منطقه‌ای» نیز حامل یک پیام عمیق سیاسی است. کشورهای حاشیه خلیج فارس، علی‌رغم تفاوت‌های سیاسی، مذهبی و اقتصادی، در یک واقعیت مشترک سهیم‌اند: امنیت آن‌ها به یکدیگر گره خورده است.

هرگونه بی‌ثباتی در یک کشور، می‌تواند به‌سرعت به دیگران سرایت کند. بنابراین، راه‌حل پایدار، نه در رقابت‌های فرسایشی، بلکه در همکاری‌های منطقه‌ای تعریف می‌شود.

در جمع‌بندی باید گفت، پیام روز ملی خلیج فارس را می‌توان به‌مثابه «مانیفست یک نظم نوین منطقه‌ای» تلقی کرد؛ نظمی که بر سه پایه استوار است: هویت تاریخی، قدرت درون‌زا و همکاری منطقه‌ای. این نظم، در تقابل با الگوی سلطه‌محور گذشته، به دنبال ایجاد توازن و ثباتی پایدار است.

آنچه امروز در حال رخ دادن است، صرفاً یک تغییر در آرایش نیروها نیست، بلکه تحول در «منطق حاکم بر منطقه» است. اگر این مسیر با درایت و همکاری کشورهای منطقه ادامه یابد، می‌توان انتظار داشت که خلیج فارس از یک کانون تنش، به الگویی از همگرایی و پیشرفت تبدیل شود.

این همان افقی است که در پیام رهبری ترسیم شده؛ افقی که تحقق آن، نه یک رؤیا، بلکه روندی آغازشده و قابل تقویت است