اقتصاد دریامحور و اهمیت محیط زیست در توسعه پایدار

محدثه تاجیک/دیری ها / دریاها و اقیانوس‌ها منبعی غنی از منابع طبیعی و زیستی هستند که نقش حیاتی در حفظ و پایداری اکوسیستم زمین دارند. آن‌ها نه تنها برای تأمین غذای بشر، بلکه برای تأمین انرژی، حمل‌ونقل و حفظ تنوع زیستی نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند. به همین دلیل، در سال‌های اخیر، مفهومی به نام “اقتصاد دریامحور” یا “اقتصاد آبی” مطرح شده است که بر استفاده پایدار از منابع دریایی تأکید دارد و هدف آن، بهبود رفاه اقتصادی بشر در کنار حفاظت از محیط زیست دریاها و اقیانوس‌ها است. در این راستا، حفاظت از محیط زیست دریاها به یکی از چالش‌های اساسی کشورهای جهان تبدیل شده است.

«اقتصاد دریامحور و محیط زیست»

اقتصاد دریامحور از فعالیت‌های متنوعی مانند شیلات، گردشگری دریایی، حمل‌ونقل دریایی، استخراج منابع انرژی از دریاها (مانند انرژی باد و امواج) و فرآوری مواد اولیه از دریاها تشکیل شده است. هر یک از این بخش‌ها به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم بر محیط زیست دریایی تأثیر می‌گذارند. از یک سو، بهره‌برداری از منابع دریایی می‌تواند موجب ایجاد اشتغال و توسعه اقتصادی شود، اما از سوی دیگر، اگر این فعالیت‌ها به‌صورت غیرمسئولانه انجام شوند، ممکن است به تخریب اکوسیستم‌های دریایی منجر شود و حتی تهدیدی برای بقای بسیاری از گونه‌های دریایی به‌شمار رود.

آلودگی‌های مختلفی از قبیل آلودگی پلاستیکی، مواد شیمیایی، مواد نفتی و پسماندهای صنعتی از بزرگ‌ترین تهدیدات برای دریاها و اقیانوس‌ها به‌شمار می‌آیند. این آلودگی‌ها باعث کاهش کیفیت آب، از بین رفتن زیستگاه‌های دریایی و تهدید تنوع زیستی می‌شوند. از طرفی، تغییرات اقلیمی و گرمایش جهانی نیز موجب افزایش دمای دریاها، افزایش سطح آب و تغییرات در الگوهای بارش و جریان‌های دریایی شده‌اند که اثرات منفی بر اکوسیستم‌های دریایی دارند.

«اقتصاد سبز دریایی؛ راهکاری برای توسعه پایدار»

برای دستیابی به یک اقتصاد دریامحور پایدار، ضروری است که بهره‌برداری از منابع دریایی با رعایت “اصول پایدار زیست‌محیطی و اقتصاد سبز” صورت گیرد. در این رویکرد، استفاده از منابع دریایی به‌گونه‌ای انجام می‌شود که نه تنها موجب بهبود وضعیت اقتصادی می‌شود، بلکه از تخریب محیط زیست جلوگیری می‌کند و به‌ویژه به حفظ تنوع زیستی دریاها توجه ویژه‌ای می‌شود. این مدل اقتصادی به‌طور مؤثری می‌تواند به افزایش کارایی، کاهش هزینه‌ها و ارتقای کیفیت محیط زیست کمک کند.

“توسعه فناوری‌های نوین” در زمینه‌های مختلفی مانند تصفیه آب‌های آلوده، استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر دریایی و مدیریت پایدار منابع شیلات، می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش اثرات منفی فعالیت‌های اقتصادی بر دریاها ایفا کند. به‌عنوان مثال، استفاده از “فن‌آوری‌های پیشرفته” در صنعت شیلات می‌تواند به کاهش ضایعات و حفظ منابع آبزی کمک کند.

«نقش سیاست‌گذاری و همکاری‌های بین‌المللی»

همکاری بین‌المللی و پیوستگی سیاست‌گذاری‌ها از دیگر ارکان ضروری برای تحقق اقتصاد دریامحور پایدار هستند. بسیاری از چالش‌های زیست‌محیطی، مانند آلودگی دریایی، نیاز به رویکردهایی فراتر از مرزهای ملی دارند. بنابراین، همکاری دولت‌ها، سازمان‌های غیرانتفاعی، بخش خصوصی و جامعه جهانی در راستای تدوین و اجرای سیاست‌های یکپارچه و هدفمند، امری حیاتی است.

علاوه بر این، آگاهی‌رسانی عمومی و آموزش جوامع محلی که به‌طور مستقیم با منابع دریایی در ارتباط هستند، می‌تواند نقش مهمی در تغییر رفتارهای زیان‌بار و ترویج استفاده مسئولانه از منابع دریایی ایفا کند.

بنابراین اقتصاد دریامحور فرصتی است برای رشد اقتصادی در کنار حفاظت از محیط زیست، اما این هدف تنها زمانی محقق می‌شود که بهره‌برداری از دریاها به‌صورت مسئولانه و با در نظر گرفتن تاثیرات آن بر اکوسیستم‌های دریایی انجام گیرد. در این راستا، پیشرفت‌های تکنولوژیک، همکاری‌های بین‌المللی و سیاست‌گذاری‌های مناسب، می‌توانند به تحقق اهداف توسعه پایدار کمک کنند. تنها در صورتی که تمام بخش‌ها و ذینفعان در این زمینه همکاری کنند، می‌توان به یک اقتصاد دریامحور پایدار و متوازن دست یافت که در آن نه تنها اقتصاد شکوفا می‌شود، بلکه محیط زیست دریاها و اقیانوس‌ها نیز حفظ خواهد شد.